پسته را میتوان هم از طریق بذر و هم از طریق پیوند تولید کرد. گونه اصلی و تجاری پسته Pistacia vera است، اما پایههای مقاوم ممکن است از گونههای دیگری مانند Pistacia atlantica، Pistacia integerrima و Pistacia terebinthus انتخاب شوند. این پایهها مقاومت بالایی در برابر خشکی، شوری خاک و بیماریها دارند و نقش مهمی در موفقیت باغات پسته ایفا میکنند.
کاشت از بذر: امکانپذیر است، اما در تولید تجاری کمتر استفاده میشود؛ چرا که درخت حاصل از بذر خصوصیات یکنواختی ندارد و کیفیت میوه و مغز آن قابلپیشبینی نیست.
کاشت پیوندی: روش رایج و مناسب برای تولید پسته باکیفیت است. در این روش، شاخه یا جوانهای از رقم تجاری با کیفیت روی پایه مقاوم پیوند زده میشود. درخت حاصل هم مقاوم است و هم ویژگیهای مطلوب رقم انتخابی را دارد.
شرایط اقلیمی و خاک مناسب
برای رشد و تولید پسته باکیفیت، شرایط اقلیمی و خاک اهمیت زیادی دارند:
- آبوهوا: پسته به مناطق خشک و نیمهخشک با تابستانهای گرم و زمستانهای سرد نیاز دارد.
- نیاز سرمایی: برای شکستن خواب زمستانی و گلدهی یکنواخت، درخت پسته به چند صد تا حدود ۱۰۰۰ ساعت دمای زیر ۷ درجه سانتیگراد در زمستان نیاز دارد.
- خاک: خاک سبک با زهکشی خوب (مثل خاکهای ماسه لومی یا لومی سبک) و pH بین ۷ تا ۸ مناسب است. خاکهای سنگین و مرطوب برای پسته مناسب نیستند.
- عمق و زهکشی خاک: ریشه پسته عمیق است، بنابراین وجود لایههای سخت در عمق کم میتواند رشد ریشه را محدود کند. در چنین شرایطی بهتر است قبل از کاشت خاک اصلاح شود.
مراحل کاشت و آمادهسازی نهال
از بذر تا نهال: بذر پسته قبل از کاشت باید خیس شود تا جوانه بزند. سپس در بستر مناسب (خاک سبک یا ترکیبی از خاک و مواد نگهدارنده رطوبت مثل پیت و پرلیت) کاشته میشود. پس از رشد نهال و رسیدن قطر ساقه به حد مناسب، نهال برای انتقال به باغ آماده میشود. مشکل این روش، عدم یکنواختی خصوصیات میوه است.
پیوند: در این روش ابتدا یک پایه مقاوم انتخاب شده و شاخه یا جوانهای از رقم تجاری روی آن پیوند زده میشود. پس از التیام پیوند، نهال شکلگرفته و آماده کاشت در باغ است. این درخت خصوصیات رقم انتخابی را حفظ کرده و درعینحال مقاومت بیشتری دارد.
کاشت در باغ
هنگام کاشت نهال:
- چالهای دوبرابر عرض و عمق ریشه نهال حفر شود.
- نهال در وسط چاله قرار گیرد و تاج ریشه همسطح با خاک باشد.
- پس از کاشت، آبیاری کافی انجام شود تا هوا از اطراف ریشه خارج شده و خاک بهخوبی فشرده شود.
- فاصله بین درختان بسته به قدرت رشد و حاصلخیزی خاک حدود ۶ تا ۷ متر مناسب است.
- درختان به نور کامل خورشید و جریان هوای مناسب نیاز دارند.
آبیاری، کوددهی و مراقبت
پسته مقاوم به خشکی است، اما برای تولید خوب، آبیاری منظم بهخصوص در سالهای اول ضروری است. آبیاری قطرهای روش بهینه برای باغات پسته است.
کوددهی متعادل با نیتروژن، فسفر و پتاسیم و عناصر کممصرف مانند روی و بور در زمان مناسب باعث گلدهی بهتر و تولید مغز باکیفیت میشود.
رشد درخت و شروع میوهدهی
درخت پسته پیوندی معمولاً ۵ تا ۷ سال بعد از کاشت شروع به تولید میوه میکند.
برداشت عمده و اقتصادی معمولاً ۱۰ تا ۱۲ سال پس از کاشت حاصل میشود.
پسته دارای پدیده “alternate bearing” است؛ یعنی سالهای پرمحصول و کم محصول دارد. مدیریت آب، کود، هرس و تغذیه به کاهش نوسان محصول کمک میکند.
مناطق مستعد کشت
پسته در مناطقی با تابستان گرم و خشک، زمستان سرد و خاک عمیق با زهکشی خوب بهتر رشد میکند. در ایران استانهای کرمان، خراسان و مناطق مشابه، مستعدترین مناطق برای کشت پسته هستند.
برداشت و آمادهسازی پسته برای مصرف
برداشت معمولاً زمانی انجام میشود که پوسته پسته کمی باز شود. در مزارع تجاری، درختان اغلب با روشهای مکانیکی یا سنتی لرزانده میشوند. پس از برداشت، پسته شسته، خشک و بر اساس باز یا بستهبودن پوسته دستهبندی میشود. سپس مغزها آماده مصرف یا فراوری در صنایع غذایی میشوند. خشککردن سریع و نگهداری اصولی برای جلوگیری از آفت و قارچها مانند آفلاتوکسین حیاتی است.
برای پذیرایی خاص یا هدیهدادن به عزیزان، پستههای مرغوب و تازه سوهان مهدی آمادهاند تا لحظات شما را ویژه کنند.
نکات کلیدی برای تولید پسته باکیفیت
- انتخاب پایه مناسب: مقاومت در برابر خشکی، شوری و بیماریها.
- آبیاری بهینه: هم کمبود و هم زیادهروی در آبدهی مضر است.
- کوددهی و تغذیه: تغذیه درست به گلدهی و کیفیت مغز کمک میکند.
- مدیریت باغ: هرس، فاصلهگذاری، نور کافی، تهویه و کنترل آفات و بیماریها برای تولید باکیفیت ضروری است.
پسته نهتنها محصولی اقتصادی و صادراتی است، بلکه بخش مهمی از فرهنگ غذایی ایران را تشکیل میدهد. با رعایت اصول کاشت، مراقبت و برداشت، میتوان محصولی باکیفیت بالا تولید کرد که در بازارهای داخلی و بینالمللی رقابتپذیر باشد.
جمعبندی
پسته، این «طلای سبز» ایران، نهتنها یک محصول کشاورزی باارزش اقتصادی و صادراتی بالا است، بلکه بخشی از فرهنگ و هویت غذایی کشور ما را شکل داده است. برای تولید پسته باکیفیت بالا، توجه به تمام مراحل از انتخاب پایه مقاوم، شرایط اقلیمی و خاک، تا کاشت، آبیاری، کوددهی و مراقبتهای پس از کاشت اهمیت دارد.
میخواهید طعم پستهای باکیفیت صادراتی را تجربه کنید؟ از محصولات تازه و مرغوب ما امتحان کنید.